Badanie morfologii krwi w oparciu o wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej / RCKiK Racibórz

Badanie morfologii krwi w oparciu o wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej

13:01 25.09.2026

Wstęp

Badanie morfologii krwi pełnej to podstawowe, wieloparametrowe badanie laboratoryjne, stąd jego powszechne zastosowanie jako analiza zlecona przez lekarza rodzinnego. W obszarze onkohematologii i onkologii badanie to jest badaniem specjalistycznym. Badanie morfologii krwi dotyczy oceny zmian ilościowych i jakościowych w trzech układach – czerwonokrwinkowym, białokrwinkowym i płytkowym. Badanie wykonywane jest we krwi pełnej pobranej na antykoagulant i oznaczane na analizatorach hematologicznych z wykorzystaniem różnych technik.

Przygotowanie pacjenta do badania morfologii krwi

W okresie poprzedzającym badanie należy zachować dotychczasową, typową dietę bez ograniczeń. Na 24 godziny przed planowanym pobraniem krwi należy unikać znacznego wysiłku fizycznego i spożywania alkoholu.

Do pobrania krwi należy zgłosić się na czczo, po co najmniej 8-godzinnej przerwie posiłkowej, po lekkostrawnej kolacji.

Próbki krwi do rutynowego badania morfologii krwi powinny być pobrane pomiędzy 7:00 a 10:00 rano. Jest to pora dnia po wypoczynku nocnym, traktowana jako najbardziej miarodajna pod kątem stabilności oznaczanych parametrów.

Przykładowe czynniki wpływające na ilościowe zmiany parametrów morfologii krwi

Czynnik	Zmiana przejściowa parametru	Przyczyna zmiany	Zalecenie
Wysiłek fizyczny	↑WBC	Przesunięcie granulocytów obojętnochłonnych z puli marginalnej do puli krążącej, wzrost ciśnienia hydrostatycznego – zagęszczenie krwi o około 10%.	Na 24 godziny przed planowanym pobraniem krwi należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego. Przed pobraniem krwi zaleca się 15-20 minutowy odpoczynek.
Dieta	↑WBC	Przesunięcie granulocytów z puli marginalnej do puli krążącej. Dotyczy to szczególnie diety bogatobiałkowej.	Na czczo: 8-14 godzin od przyjęcia ostatniego posiłku.
Próbki lipemiczne	↑HGB ↑PLT	Próbki hiperlipemiczne mogą zaburzać pomiar spektrofotometryczny. Lipoproteiny tworzą cząsteczki o dużej objętości, które mogą interferować z płytkami krwi podczas pomiaru.	Dieta lekkostrawna, niskotłuszczowa.
Nawodnienie	Względna niedokrwistość (↓RBC, ↓HGB) Względna nadkrwistość (↑RBC, ↑HGB)	Stany przewodnienia prowadzą do względnej niedokrwistości. Stany odwodnienia prowadzą do względnej nadkrwistości.	Odpowiednie nawodnienie organizmu (1-2 l płynów) w dniu poprzedzającym badanie. Dopuszcza się w dniu pobrania krwi wypicie szklanki wody.
Temperatura pomieszczenia	↑WBC	Wysoka temperatura otoczenia sprzyja przesunięciu granulocytów obojętnochłonnych z puli marginalnej do puli krążącej.	Fizjologiczną temperaturą jest temperatura pokojowa.
Stres	↑WBC	Stres sprzyja przesunięciu granulocytów obojętnochłonnych z puli marginalnej do puli krążącej.	Przed pobraniem krwi zaleca się odpoczynek.
Ciąża	Względna niedokrwistość (↓RBC, ↓HGB) ↑WBC ↓PLT	Od 6 tygodnia ciąży zmienia się objętość osocza. Występuje fizjologiczna leukocytoza. Szczyt następuje w III trymestrze ( do 16x10⁹/l), po porodzie i wczesnym połogu (do 25x10⁹/l). Zwiększa się liczba granulocytów obojętnochłonnych. Liczba płytek krwi zmniejsza się w III trymestrze ciąży na skutek zwiększenia objętości osocza oraz wzmożonej degradacji płytek krwi. Po porodzie obserwuje się wzrost liczby krwinek płytkowych.	Zmiany fizjologiczne
Przyjmowane leki	Zmiany zależne od rodzaju leku, dawki i czasu stosowania: WBC RBC PLT	Terapia sterydami, chemioterapeutyki, czynniki wzrostu. - czynniki indukujące niedokrwistości immunohemolityczne (np. penicylina, metyldopa, chinidyna) - leki indukujące niedokrwistości aplastyczne (np. cystostatyki, środki alkilujące, antymetabolity, antybiotyki) - polekowe niedokrwistości megaloblastyczne (np. metotreksat, fenytoina). Antybiotyki, aspiryna, leki przeciwkrzepliwe.	W miarę możliwości badanie morfologii krwi należy przeprowadzić przed przyjęciem porannej porcji leków, chyba że lekarz zaleci inaczej. Pacjent powinien poinformować personel pobierający o stosowanych lekach.
Alkohol	↑MCV	Alkohol powoduje tymczasowe podwyższenie średniej objętości erytrocytów.	Na 2-3 dni przed planowanym pobraniem krwi należy unikać spożywania alkoholu.
Błąd „stazy”		Przedłużający się ucisk stazy powoduje utrudnienie odpływu krwi i w efekcie dochodzi do szybkiego zagęszczenia krwi manifestującego się wzrostem poziomu parametrów morfotycznych krwi. Efekt „stazy” nasila się u osób z obrzękami i niewydolnością krążenia.	Ucisk stazy ograniczyć do niezbędnego minimum.

Jak wynika z powyższej tabeli, wiele czynników pozornie nie mających znaczenia znacząco potrafi zmienić wynik analizy. W celu uzyskania miarodajnego wyniku należy zastosować się do powyższych wskazówek.

Piśmiennictwo:

Mirosława Pietruczuk, Makandjou-Ola Eusebio, Jacek Golański, Łukasz Kraszula, Jan Kanty Kulpa, Krzysztof Lewandowski, Joanna Osada, Aneta Wrzyszcz, Urszula Rychlik - „Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Kolegium Medycyny Laboratoryjnej dotyczące badania morfologii krwi do stosowania w medycznych laboratoriach diagnostycznych. 2024”.